GIÁO DỤC GIA Đ̀NH

Anh chị em Cursillistas thân mến,

Đức Gioan Phaolô II diễn tả vai tṛ của gia đ́nh trong tiến tŕnh giáo dục như là "trường học t́nh yêu" nơi mà "các giá trị chung được bảo vệ". Theo ngài, toàn thể cộng đồng gia đ́nh phát triển như là một sự hiệp thông cá nhân xuyên qua nhiều giai đoạn, và trong tiến tŕnh phát triển các giai đoạn đó của nó là sự phát triển của mỗi cá thể là những người đang bước vào cộng đồng.  Qua tiến tŕnh này, cha mẹ - là đầu của gia đ́nh có một vai tṛ quyết định và quan trọng trong việc giáo dục con cái theo H́nh Ảnh Thiên Chúa.

Công đồng Vatican II, dạy về bổn phận và quyền của cha mẹ trong việc giáo dục con cái như sau: "Cha mẹ mang con cái vào sự sống v́ thế họ có bổn phận phải giáo dục con cái cho nên họ phải được nh́n nhận là các nhà giáo dục đầu tiên và chính yếu" (Vat. II, GE, 3). Vai tṛ giáo dục gia đ́nh, trong ư tưởng này, là đào tạo lương tâm, như Hội thánh  nhấn mạnh "gia đ́nh là một cộng đoàn mà trong đó, ngay từ khi c̣n bé, con người có thể học hỏi những giá trị luân lư, để vinh danh Thiên Chúa và làm quen với tự do" (Sách Giáo Lư Công Giáo, số 2207). 

Ư thức luân lư không bao giờ là cá thể nhưng là cộng đồng v́ thế nó phải được thể hiện trong mối liên hệ hài hoà với người khác trong cộng đồng. Trong ư tưởng này, gia đ́nh có nhiệm vụ dạy con cái biết cách liên hệ và đối xử với người khác với một thái độ thích hợp. Đây là nơi mà chúng có thể hiện thực hoá chính chúng như là "một chính nhân". Vai tṛ giáo dục của gia đ́nh này được Greely điểm ra như sau: "Giới trẻ công giáo lớn lên hấp thụ những tín hiệu về truyền thống tôn giáo từ nhiều nguồn khác nhau và trong nhiều h́nh thức khác nhau. Những hướng dẫn tôn giáo chính thức, những bản văn của các nhà thần học và các thông điệp của Toà thánh là những tiếng nói giữa các tiếng nói mà chúng nghe. Tuy nhiên những tiếng nói có tính xác định này phần lớn đều được nghe rất lâu sau khi những tiếng nói đầy sáng tạo của cha mẹ, gia đ́nh, những người láng giềng, cha xứ, và cộng đồng địa phương".

Với cảm nhận này, tiến tŕnh giáo dục đ̣i hỏi tất cả những tác nhân giáo dục giữ một vai tṛ quan trọng trong việc giúp đỡ người trẻ biết chọn, phán đoán và hấp thụ những ǵ đang phơi bày trước mặt các em. Trong giai đoạn phát triển luân lư và đạo đức, người trẻ sẽ hấp thụ các nguyên tắc và giá trị vào tâm hồn và sẽ biểu lộ những nguyên tắc và giá trị đó qua hành động. Một khi đă hấp thụ, chúng nuôi dưỡng "thói quen" và phát triển thói quen đó. Do đó vai tṛ giáo dục luân lư và đạo đức là giải thích rơ ràng các nguyên tắc đạo đức căn bản cho đứa trẻ để khi có được sự tự do chọn lựa các em sẽ có một thái độ thích hợp. V́ thế, những tác nhân giáo dục như cha mẹ phải ở luôn hiện diện để làm rơ nghĩa và giải thích những nguyên tắc đạo đức để giúp chúng hấp thụ những ǵ các em tiếp thu trong tiến tŕnh học tập.

Tuy nhiên, ư tưởng này không phải là không có những thách đố. Thứ nhất, trong cuộc sống hiện tại, số người mẹ độc thân nuôi con hiện nay càng ngày càng gia tăng. Ngay cả trong những gia đ́nh có đủ cha mẹ th́ thời gian mà họ dành cho con cái cũng rất ít. Cha mẹ trong hầu hết các gia đ́nh ngày nay đều bận rộn với công ăn việc làm. Họ phải đối diện với những ngày làm việc thật dài, di chuyển xa xôi, và nhiều khi phải làm việc suốt đêm. Những yếu tố này cho thấy việc tiếp tục gần gũi và giáo dục con cái là điều dường như khó đạt được trong đời sống của nhiều gia đ́nh.

Thứ hai, mặc dầu nhiệm vụ cao cả nhất của gia đ́nh là nuôi dưỡng sự phát triển toàn diện con người qua việc dạy dỗ để những giá trị nhân bản được thấm nhập vào mọi cá nhân mới đang bước vào gia đ́nh. Tuy nhiên, nhiệm vụ này có thể sẽ gặp khó khăn nếu cha mẹ luôn nghĩ rằng con cái phải được uốn nắn để trở thành những con người theo ư ḿnh. Điều sai lầm này được O Doherty cảnh giác như sau: "một điều không thể tránh được để nghĩ rằng chính chúng ta sẽ là kiểu mẫu của con cái. Chúng ta có thể là những kiểu mẫu không đúng, không phải trong mọi khía cạnh, nhưng trong một vài khía cạnh quan trọng. Nếu chúng ta có thể nhận ra giá trị của chúng như là những cá thể, giúp chúng t́m kiếm và nhận ra chính căn tính của chúng, giới thiệu cho chúng một kiểu mẫu chúng có thể noi theo, chúng ta có thể thành công trong việc tạo ra những con người giá trị".

Trong cùng ư tưởng, Hội thánh đề nghị rằng trong việc giáo dục con cái, cha mẹ "phải hiểu rằng tâm lư của trẻ em khác với người lớn do dó nhiều khi những chương tŕnh có vẻ như vô nghĩa đối với cha mẹ lại có thể hữu ích đối với trẻ em."  Nói cách khác, khi con cái đến tuổi trưởng thành, việc giáo dục trở thành sự tự giáo dục, v́ thế, cha mẹ phải khiêm tốn để học hỏi nơi con cái khi thi hành chức năng cha mẹ của ḿnh trong mỗi giai đoạn khác nhau trong tiến tŕnh phát triển của chúng. Để có thể làm được việc này, cha mẹ cần tạo ra một khuôn mẫu đối thoại rơ ràng trong môi trường học tập để làm cho gia đ́nh trở thành một cộng đoàn của những người học hỏi. Thêm vào đó, trong tiến tŕnh giáo dục, giới trẻ cần sự giám sát nhưng cũng cần t́nh yêu và thông cảm. Cha mẹ có thể cung cấp cho các em cả hai điều này. Trẻ em cần sự chú ư của cha mẹ những người mà các em cho là có chức năng hay khả năng để các em tham khảo. Chúng ta ở đó đưa ra những câu trả lời đúng cho những đầu óc ṭ ṃ của các em. Những câu trả lời đúng này là những bài học kinh nghiệm quí giá đối với các em. Khi cha mẹ tham gia vào việc đối thoại thân t́nh, nguyên tắc của họ được các em tin như là nền tảng cho những phán đoán tốt v́ ích lợi của các em. Trong cái nh́n này, sự tin tưởng về đúng và sai của đứa trẻ ít nhất cũng được định hướng bởi những ǵ mà cha mẹ đă dạy chúng.

Mặc cho bất cứ những giới hạn nào, cha mẹ luôn có bổn phận quan trọng để tŕnh bày các giá trị và dạy cho con cái biết suy nghĩ chín chắn về những giá trị có thể giúp chúng thực hiện những chọn lựa ư thức và đạo đức trong cuộc sống tương lai của chúng bởi v́ "Cha mẹ nhận lấy trách nhiệm bằng cách xây dựng một gia đ́nh nơi mà sự phục vụ ân cần, sự tha thứ, tôn trọng, trung tín và vô vị lợi là nguyên tắc. Gia đ́nh là nơi thích hợp tốt cho việc giáo dục các nhân đức. Điều này đ̣i hỏi việc học cách để biết từ bỏ chính ḿnh, phán đoán đúng đắn và tự chủ - điều kiện đầu tiên của sự tự do đích thực" (Giáo Lư Công Giáo, số 2223).

Decolores!

Lm FX. Nguyễn Văn Tuyết