TƯỞNG NHỚ VÀ CẦU NGUYỆN

Các Thánh Tử Đạo và đời sống Gia Đ́nh

"Hăy tôn kính cha mẹ. Đó là điều răn thứ nhất có kèm theo lời hứa, để ngươi được hạnh phúc và hưởng thọ trên mặt đất này" (Epheso. 6: 2-3).

Quư Anh Chị Cursillista rất quư yêu,

Những ngày của tháng 11 hằng năm lại về, làm gợi nhớ những tâm t́nh hiếu thảo của chúng ta. Tháng 11 người Việt Nam và Giáo Hội toàn cầu tôn kính các Thánh Tử Đạo Việt Nam, đồng thời, cũng là tháng chúng ta nhớ đến Tổ Tiên Ông Bà Cha Mẹ đă ra đi trước chúng ta. Chúng ta học nơi các Thánh Tử Đạo Việt Nam tấm gương hiếu thảo và đặc biệt dành tháng 11 này như một tâm t́nh hiếu thảo, để tưởng nhớ và cầu nguyện cho Tổ Tiên Ông Bà Cha Mẹ chúng ta. Trong đạo hiếu thảo của Việt Nam rất phù hợp với tư tưởng của Thánh Phaolô: "Hăy tôn kính cha mẹ. Đó là điều răn thứ nhất có kèm theo lời hứa, để ngươi được hạnh phúc và hưởng thọ trên mặt đất này" (Epheso. 6: 2-3).

Qua gương chứng nhân về đạo hiếu thảo và đời sống gia đ́nh nơi các Thánh Tử Đạo Việt Nam, bàng bạc trong từng trang sử hào hùng của các Ngài.

Mẫu gương Bà thánh Anê Lê Thị Thành và đời sống gia đ́nh, người ta quen gọi là Bà Thánh Đê, sinh năm 1781. Khi lên 17 tuổi, Bà lập gia đ́nh với ông Nguyễn Văn Nhất và sinh được 6 người con. Bà nêu cao tấm gương của một bà Mẹ Công Giáo Việt Nam về ḷng đạo đức và giáo dục con cái theo mẫu gương Mẹ Maria trong nếp sống gia đ́nh. Khi các con đến thăm bà trong tù, đứa bé 7 tuổi, đứa lớn 10 tuổi khóc thương mẹ đau khổ trong tù đầy, bà âu yếm vỗ về các con và dạy các con về nhà và tiếp tục cầu nguyện cho Mẹ. Người chồng khuyên bà nên nghĩ đến con mà về coi sóc chúng, Thánh Nữ trả lời: “Anh hăy về lo cho con, hăy trông cậy Chúa phù hộ anh đủ sức nuôi dưỡng chúng. C̣n phần tôi, tôi sẽ phó thác và theo Chúa đến cùng”.

H́nh ảnh Bà Mẹ của Thầy Anrê Phú Yên và đời sống gia đ́nh. Một bà Mẹ rất nhân đức ân cần chăm sóc việc giáo dục Anrê về đức hạnh và học vấn. Mặc dù góa bụa và đông con, bà luôn lo lắng cho con cái đạo đức và học hành dùi mài kinh sử. C̣n Anrê Phú Yên một mực sống hiếu thảo với cha mẹ trong đời sống gia đ́nh.

Mẫu gương của Bà Mẹ Phaolô Bột, khi Phaolô Bột bị khiêng qua thập tự với 2 chú bé khác, như là cử chỉ của chối đạo. Bà đă la mắng Phaolô Bột. Chú bé đă can trường theo lời khuyên của mẹ để trở lại pháp trường anh dũng làm chứng cho Đức tin bằng chính mạng sống của ḿnh vào năm 1857.

Thánh Matthêu Lê Văn Gẫm, sinh năm 1813 tại G̣ Công, Biên Ḥa, Giáo dân. Ngài là một thương gia sống rất hiếu thảo với cha mẹ Ngài. Ngài  bị xử trảm ngày 11 tháng 5 năm 1847 tại Chợ Đũi dưới đời vua Thiệu Trị.

Trong nếp sống gia đ́nh, Bà Mẹ dũng cảm của Thánh Anrê Trần Văn Trông, ngày 28.11.1835, Anrê Trần văn Trông trên đường ra pháp trường, tay cầm tràng hạt cầu nguyện. Bà mẹ dũng cảm đi theo bước con can trường tới chợ An Ḥa gần Thành Nội nơi xử trảm. Bà đứng gần con khuyến khích và nâng đỡ con tuyên xưng Niềm Tin. Khi đầu con rơi xuống v́ Đạo Chúa, bà can trường chạy ra đưa mấy quan tiền cho quan lư h́nh chuộc đầu con. Bà quỳ xuống trải vạt áo dài bọc chiếc đầu con lại và xuống thuyền ngược ḍng sông Hương đưa xác con về Thợ Đúc an táng cho con. Đức Thánh Cha Leo XIII trong sắc lệnh phong Á Thánh cho vị Thánh Trẻ, đă nêu cao tấm gương của Bà Mẹ Việt Nam như sau: “Trong các Đấng Tử Đạo Việt Nam có Anrê Trần Văn Trông thời danh, không những v́ chính Ngài dũng cảm mà Mẹ Ngài cũng anh hùng như con, v́ bà đă bắt chước Đức Mẹ đồng công chịu đau khổ với con, đứng bên cạnh xem con ḿnh chịu chết, và khi con bị chém đầu, th́ ôm đầu con trong ḷng ḿnh”.

Tháng 11 đối với Giáo Hội Công Giáo c̣n là tháng báo hiếu, là tháng mời gọi mỗi người chúng ta nhớ đến những người quá cố. Họ là Tổ Tiên Ông Bà Cha Mẹ, những người thân, những bạn bè… đă ra đi trước chúng ta trong b́nh an. Họ đang mong chờ lời cầu nguyện, những hy sinh, và Thánh Lễ chúng ta gửi đến làm quà, như thái độ bày tỏ ḷng hiếu thảo và tôn kính trong mầu nhiệm Hiệp Thông.

Những tâm t́nh hiếu thảo được bày tỏ mănh liệt trong tháng 11, tháng Tưởng Nhớ và Cầu Nguyện cho các linh hồn Tổ Tiên Ông Bà Cha Mẹ, cùng với những người thân, bạn bè, và cả những linh hồn mồ côi không c̣n ai nhớ tới.

Chiều ngày mùng 1.11.2014, thật cảm động khi nh́n thấy một số gia đ́nh ra ngoài nghĩa trang Lidcombe, để sửa soạn những nấm mồ chuẩn bị cho ngày Tưởng Nhớ và Cầu Nguyện. Đứng trước những phần mộ của những người nằm xuống, tôi hiểu được ḷng mến thương và hiếu thảo của những người con, những bà vợ, những người chồng, những người thân và bạn bè tưởng nhớ và cầu nguyện cho những người đă nằm xuống trên nghĩa trang Công Giáo Việt Nam này. Sáng ngày mùng 2 tháng 11 hằng năm, cả cộng đồng chúng ta dâng lễ tại nghĩa trang Lidcombe. Những người c̣n sống rưng rưng giọt lệ tưởng nhớ và cầu nguyện, đang thắp lên những nén hương, dâng những b́nh hoa, đốt lên những ngọn nến, như những ân t́nh hiếu thảo gửi gấm đến những người thân mến. Thánh Lễ cảm động và đầy ư nghĩa như nói lên trọn vẹn mầu nhiệm Hiệp Thông và ḷng hiếu thảo dành cho những người quá cố. Trên đường về, lái xe ngang qua phần nghĩa trang cổ, tôi nh́n thấy những nấm mồ không biết từ bao năm xa xưa, những nấm mồ thu thảo hoang xưa, tôi thầm nghĩ, không biết c̣n ai nhớ tới họ để cầu nguyện và chăm sóc. Tôi nhớ đến những linh hồn mồ côi và thầm cầu nguyện cho họ.

Trong nghĩa trang đặc biệt của một vùng trời Rôma cổ, nghĩa trang được thiết lập bằng 10,000 bộ xương người chết do các cha Ḍng điều hành. Khi bước vào, một cái cổng dựng nên bằng những xương tay, đầu lâu, và ống chân của những người quá cố cả ngàn năm. Một hàng chữ gợi nhớ đặt ngay trên cổng vào bằng xương này với gịng chữ như sau: “Nơi các bạn đang sống, chúng tôi đă sống. Nơi chúng tôi đang sống, các bạn sẽ sống sau này”. Ḷng tôi và những du khách thăm viếng như chùng xuống. Chúng tôi hiểu được ư nghĩa của lời nhắn nhủ. Những người đă ra đi đang nói với chúng ta về Mầu Nhiệm Hiệp Thông. Họ nhắn gửi chúng ta phải sống thế nào cho xứng đáng, và ước mong hăy nhớ đến họ, rồi đến lượt chúng ta ra đi, sẽ có những người khác nhớ đến chúng ta trong Tưởng Nhớ và Cầu Nguyện.

Thánh Louis Gonzaga đă cảm nghiệm sâu sắc về cái chết và Mầu Nhiệm Hiệp Thông. Trước khi từ trần, Ngài xin mẹ và gia đ́nh hân hoan v́ sắp được đoàn tụ với Chúa, sẽ được kết hợp với Ngài trong cơi vĩnh hằng. Ngài viết cho mẹ: “Mẹ ơi, Mẹ con ta chỉ c̣n xa nhau một thời gian. Chúng ta sẽ gặp nhau trên trời. Chúng ta hết ḷng ngợi khen và ca tụng ḷng từ ái Chúa đến muôn đời. Chúa đă lấy lại điều Chúa cho ta mượn là sự sống trần gian, Ngài đưa ta về nơi b́nh an và chắc chắn Ngài ban cho ta mọi ơn mà ta hằng mong ước”.

Thánh Nữ Monica, Mẹ của Augustinô, sau cuộc trở lại của Augustinô, và chu toàn bổn phận của một người vợ, một người mẹ, bà sẵn sàng ra đi bằng lời trăn trối cho 2 con: “Các con an táng Mẹ ở đâu cũng được. Thương mẹ th́ Augustinô hăy nhớ đến mẹ mỗi ngày”. Bà đă t́m được sự sống vinh quang phục sinh sau những ngày chiến đấu và nhắn gửi 2 người con hăy sống Mầu Nhiệm Hiệp Thông bằng Tưởng Nhớ và Cầu Nguyện. Không có ǵ đẹp bằng tưởng nhớ và cầu nguyện cho những người thân yêu đă ra đi.

Trong Mầu Nhiệm Hiệp Thông, chúng ta tin tưởng vào niềm hy vọng hằng sống, để cùng nhau cầu nguyện trong tin tưởng và trông cậy như một Thánh Gióp: “Tôi biết rằng Đấng cứu chuộc tôi hằng sống, và ngày sau hết tôi sẽ từ bụi đất sống lại, và trong xác thịt tôi, tôi sẽ nh́n thấy Thiên Chúa tôi” (Giob. 19:25-26). Cầu Nguyện và Tưởng Nhớ đến những người đă ra đi, là cùng nhau tin tưởng và hy vọng vào đời sống vĩnh cửu. Thánh Phaolô đă viết cho Timôtê: “Con thân mến, giờ chết của Cha đă gần, Cha đă chiến đấu anh dũng và măi trung tín với niềm tin. Cha mong đợi triều thiên vinh hiển Chúa không những Chúa ban cho Cha và c̣n ban cho những ai mong ước người hiện đến” (2Tm. 4:6-8). Niềm hy vọng Phục Sinh phải được sáng lên trong tâm hồn, khi cử hành Mầu Nhiệm Hiệp Thông trong những ngày Tưởng Nhớ và Cầu Nguyện của tháng Cầu Hồn này. Niềm trông cậy và xác tín vào niềm hy vọng Phục Sinh phải nằm trong tâm hồn mỗi người chúng ta. Nhạc sĩ đại người Áo thế kỷ thứ 18, Wolfgang Amadeus Mozart, với chữ tên lót là Amadeus có nghĩa là “Người-được-Thiên-Chúa-yêu-mến”. Ông qua đời vào lúc c̣n rất trẻ, mới có 36 tuổi đời. Ông đă sáng tác một khối lượng khổng lồ những tác phẩm âm nhạc cổ điển lừng danh, trong đó có tác phẩm Requiem dành cho việc cử hành Tang Lễ. Dưới đây là một đoạn trích từ lá thư đề ngày 4 tháng 4 năm 1786, Mozart gửi cho một người bạn, khi ông vừa nhận được tin thân phụ ḿnh đang hấp hối. “V́ Sự Chết, xét cho thấu, là mục đích cuối cùng của cuộc sống, cho nên từ ít năm nay, tôi đă làm quen với Người-Bạn thật t́nh và trọn hảo nhất ấy của loài người, cho đến nỗi, h́nh ảnh sự chết không những chẳng c̣n ǵ đáng khiếp sợ đối với tôi, ngược lại, đó lại là một niềm thanh thản rất an ủi cho tôi. Và tôi cảm ơn Thiên Chúa của tôi, Ngài đă cho tôi cái diễm phúc có được cơ hội để học biết và nh́n nhận sự chết như là ch́a khóa mở cửa hạnh phúc cho chúng ta... Tôi không bao giờ đi ngủ mà không nghĩ đến có thể ngày mai đây, mặc dù tôi vẫn c̣n trẻ trung đấy, tôi cũng sẽ không c̣n sống nữa! Ấy vậy mà trong tất cả những ai quen biết tôi, chẳng có ai có thể bảo rằng tôi âu sầu hay buồn chán trong lúc tṛ chuyện... Mỗi ngày tôi đều cám ơn Đấng Tạo Hóa của tôi về niềm hạnh phúc ấy, và tôi cũng thành thật mong muốn cho anh em đồng loại của tôi có được diễm phúc này”. Những người ra đi trước chúng ta đă một ḷng tin tưởng và trông cậy nơi Thiên Chúa khoan dung và từ ái. Chúng ta Tưởng Nhớ và Cầu Nguyện cho họ được hưởng niềm hạnh phúc ngàn thu, như là cả một cuộc đời họ mong ước, cậy trông, và hy vọng.

Giáo Hội cùng mời gọi mỗi người chúng ta thể hiện ḷng hiếu thảo báo hiếu trong tháng 11 này. Triển khai mạc khải của Chúa qua giới răn thứ 4, Giáo Hội dạy phải thảo hiếu đối với Tổ Tiên Ông Bà Cha Mẹ trong sách Giáo Lư Công Giáo: “Ḷng tôn kính của con cái đối với cha mẹ phát xuất từ sự biết ơn đối với những người đă cho chúng được sống và nhờ t́nh yêu và công lao của họ, giúp chúng ta lớn lên về tầm vóc, khôn ngoan và ân sủng”. Trong một chương khác, Giáo Hội mời gọi chúng ta bày tỏ ḷng hiếu thảo thực tiễn: “Một là tôn kính biết ơn và vâng lời cha mẹ trong những điều chính đáng; hai là lo cho cha mẹ khi các ngài con sống được đầy đủ về phần xác cũng như phần hồn; ba là khi cha mẹ qua đời phải lo việc an táng, hương khói, làm các việc lành, cầu nguyện và dâng lễ cho các ngài”. Có thể nói, người Công Giáo nhớ đến tổ tiên, những người đă khuất nhiều lần trong ngày. Thánh lễ nào cũng có phần cầu cho người đă qua đời: “Xin Cha cũng nhớ đến anh chị em tín hữu chúng con đang an nghỉ chờ ngày sống lại, và những người đă qua đời mà chỉ c̣n biết nhờ vào ḷng thương xót của Cha. Đặc biệt xin Cha nhớ đến các bậc tổ tiên và thân bằng quyến thuộc chúng con đă ĺa cơi thế. Xin cho hết thảy được vui hưởng ánh sáng Tôn Nhan”. Tổ Tiên Ông Bà Cha Mẹ chúng ta dù c̣n sống hay đă qua đời, đều được hưởng nhờ lời cầu nguyện từ con cháu.

Hưởng ứng lời mời gọi của Giáo Hội và tuân theo luật Chúa, cộng đoàn Dân Chúa đă có truyền thống đến nghĩa trang dâng lễ vào sáng mùng 2 tháng 11 hàng năm.  Đẹp làm sao h́nh ảnh con cháu đứng cạnh phần mộ Tổ Tiên Ông Bà Cha Mẹ nghi ngút khói hương, trên tay với ngọn nến lung linh, ngọn nến nhắc tới niềm niềm hy vọng phục sinh của  Ánh Sáng Chúa Kitô, để cùng dâng lễ, cầu nguyện cho tổ tiên. Đă có một bức ảnh nghệ thuật chụp cảnh đầm ấm này tại nghĩa trang Công Giáo đoạt giải đặc biệt về h́nh ảnh cao đẹp này.

Hơn thế nữa, để thể hiện tinh thần hiếu thảo và phù hợp với đạo Thờ Kính Tổ Tiên Ông Bà Cha Mẹ của đời sống gia đ́nh người Việt Nam, Gíáo Hội Mẹ Việt Nam đă ra một thông báo Phụng Vụ chi tiết đặc biệt về thể hiện ḷng hiếu thảo đối với Tổ Tiên Ông Bà Cha Mẹ qua các nghi thức kính nhớ và hiếu thảo đối với người quá cố, nhất là đối với Tổ Tiên Ông Bà Cha Mẹ của Dân Tộc Việt Nam. Thông báo này được phổ biến vào năm 1974 và vẫn c̣n được thực hành cho tới ngày nay. Thông báo này nguyên văn như sau:

“Chúng tôi, các Giám Mục chủ tọa Khóa Hội thảo VII về Truyền Bá Phúc Âm toàn quốc, tại Nha Trang ngày 12 đến ngày 14 tháng 11 năm 1974, đồng chấp thuận cho phổ biến và thi hành trong toàn quốc, những quyết nghị của Ủy Ban Giám Mục về Truyền Giáo Phúc Âm ngày 19 tháng 4 năm 1972, chiếu theo Thư Chung của Hội Đồng Giám Mục Việt Nam ngày 14.6.1965, về các nghi lễ tôn kính Ông Bà Tổ Tiên, như sau:

“Để đồng bào lương dân dễ dàng chấp nhận Tin Mừng, hội nghị nhận định: “Những cử chỉ, thái độ, lễ nghi sau đây có tính cách thế tục, lịch sử, xă giao, để tỏ ḷng hiếu thảo, tôn kính và tưởng niệm các Tổ Tiên và các bậc anh hùng liệt sĩ; Nên Được Thi Hành Và Tham Dự Cách Chủ Động” (Thông cáo HĐGMVN, 14.06.1965).

1. Bàn thờ Gia Tiên để kính nhớ Ông Bà Tổ Tiên được đặt dưới bàn thờ Chúa trong gia đ́nh, miễn là trên bàn thờ không bày biện điều ǵ mê tín dị đoan, như Hồn bạch...

2. Việc đốt nhang hương, đèn nến, trên bàn thờ gia tiên và vái lạy trước bàn thờ, giường thờ Tổ Tiên, là những cử chỉ thái độ hiếu thảo tôn kính, được phép làm.

3. Ngày giỗ cũng là ngày “Kị nhật” được “cúng giỗ” trong gia đ́nh theo phong tục địa phương, miễn là loại bỏ những ǵ là dị đoan mê tín, như đốt vàng mă... và giảm thiểu, canh cải những lễ vật để biểu dương đúng ư nghĩa thành kính biết ơn Ông Bà, như dâng hoa trái, hương đèn.

4. Trong hôn lễ, dâu rể được làm “Lễ Tổ, Lễ Gia Tiên” trước bàn thờ, giường thờ Tổ tiên, v́ đó là nghi lễ tỏ ḷng biết ơn, hiếu kính tŕnh diện với Ông Bà.

5. Trong tang lễ, được vái lạy trước thi hài người quá cố, đốt hương vái theo phong tục địa phương để tỏ ḷng cung kính người đă khuất, cũng như Giáo Hội cho đốt nến, xông hương, nghiêng ḿnh trước thi hài người quá cố.

6. Được tham dự nghi lễ tôn kính vị Thành Hoàng, quen gọi là “Phúc Thần” tại đ́nh làng, để tỏ ḷng cung kính biết ơn những vị mà theo lịch sử đă có công với dân tộc, hoặc là ân nhân của dân làng, chứ không phải v́ mê tín như đối với các “yêu thần, tà thần”.

Trong trường hợp thi hành các việc trên đây sợ có sự hiểu lầm, nên khéo léo giải thích qua những lời phân ưu, khích lệ, thông cảm... Đối với Giáo Dân, cần phải giải thích cho hiểu việc tôn kính tổ tiên và các vị anh hùng liệt sĩ, theo phong tục địa phương, là một nghĩa vụ hiếu thảo của đạo làm con cháu, chứ không phải là những việc tôn kính liên quan đến tín ngưỡng, v́ chính Chúa cũng truyền “Phải thảo kính cha mẹ”, là giới răn sau việc thờ phượng Thiên Chúa.

Bản thông báo này được kư tại Nha Trang, ngày 14 tháng 11 năm 1974.

Như thế, tháng 11 mừng Đại Lễ các Thánh Tử Đạo Việt Nam, đồng thời cũng là tháng báo hiếu, tháng Tưởng Nhớ và Cầu Nguyện, Thiên Chúa và Giáo Hội mời gọi chúng ta hăy cố gắng thực hành đạo hiếu thảo trong đời sống người Kitô Hữu noi gương các Thánh Tử Đạo Việt Nam. Mỗi người chúng ta quyết tâm sống hiếu thảo trong tháng này. Đồng thời, tháng này c̣n là dịp để mỗi người chúng ta hiểu được trọn vẹn Mầu Nhiệm Các Thánh cùng Thông Công.

Lạy Thiên Chúa là Cha yêu thương và khoan dung, qua sự bầu cử của Mẹ Maria dịu hiền và các Thánh Tử Đạo Việt Nam, là những anh chị em của chúng con, trong tháng Tưởng Nhớ và Cầu Nguyện này, xin cho chúng con noi gương các Thánh Tử Đạo Việt Nam luôn hiếu thảo và yêu thương trong đời sống gia đ́nh, như Thánh Phaolô mời gọi: "Hăy tôn kính cha mẹ. Đó là điều răn thứ nhất có kèm theo lời hứa, để ngươi được hạnh phúc và hưởng thọ trên mặt đất này" (Epheso. 6: 2-3). Để cụ thể thái độ hiếu thảo này, chúng con dâng lên Chúa những Thánh Lễ, những Kinh Nguyện, những hy sinh, để cầu nguyện cho Tổ Tiên, Ông Bà, Cha Mẹ, những người thân yêu, những bạn bè, và những linh hồn mồ côi. Xin v́ ḷng nhân từ Chúa, sớm đưa các linh hồn ấy về hưởng tôn nhan Chúa. Xin giúp chúng con tiếp tục cuộc lữ hành niềm tin trong tin tưởng, cậy trông, và phó thác. Amen.

Mến chúc Quư Anh Chị lănh nhận tràn đầy hồng ân của Thầy Chí Thánh, qua Mẹ Maria, Thánh cả Phêrô, Phaolô, và các Thánh Tử Đạo Việt Nam.

Thân ái và yêu thương xiết chặt ṿng tay Quư Anh Chị trong t́nh yêu Thầy Chí Thánh. Mến chào Quư Anh Chị.

Decolores.                                   

Lm Paul Chu Văn Chi.

Linh Hướng Liên Bang.

Tháng 11 năm 2014.