THẬP GIÁ CHÚA KITÔ

 

Linh Mục Bartôlomêô Huỳnh San

 

"Ước chi tôi chẳng hănh diện về điều ǵ, ngoài thập giá Đức Giêsu Kitô, Chúa chúng ta!" (Gl 6:14)
 

Anh chị em thân mến,


Trong ngày Thứ Sáu Tuần Thánh, Nghi Thức Suy Tôn Thập Giá được cử hành lúc 3 giờ chiều, theo truyền thống là Giờ Chúa Giêsu trút hơi thở cuối cùng. Nghi thức được cử hành bằng hành vi tháo khăn. Vị chủ tế mở từng phần đủ ba lần, cho đến khi khăn được tháo ra hoàn toàn. Ngài vừa tháo khăn vừa hát những lời trang trọng: Ecce lignum cruces - "Đây là gỗ Thánh Giá, nơi treo Đấng Cứu Độ trần gian".
 

Theo tôi, nghi thức phụng vụ cổ xưa này là biểu tượng của việc mầu nhiệm thập giá đă được sáng tỏ dần dần qua các thế kỷ. Mỗi lần mở khăn tượng trưng cho một giai đoạn trong lịch sử cứu độ. Giai đoạn thứ nhất nói lên thập giá là một h́nh ảnh tiên trưng trong Cựu Ước; giai đoạn hai nói lên thập giá đă được thực hiện trong cuộc đời Chúa Giêsu, "thập giá lịch sử", một biến cố; và giai đoạn ba nói lên thập giá được cử hành, một nhiệm tích trong Giáo Hội, "thập giá đức tin".
 

Trong Cựu Ước, "gỗ" hoặc "cây" tượng trưng cho cây sự sống ở giữa vườn Địa Đàng, và cây biết lành biết dữ, nơi xảy ra biến cố phản loạn khi con người đ̣i quyền tự quyết về điều thiện điều ác. Từ "gỗ" hoặc "cây" trong sách Đệ Nhị Luật kèm theo lời rủa: "Lẽ nào bị treo [trên cây] là đồ bị Thiên Chúa chúc dữ" (Dnl 21:23). Nhưng cũng có vài tŕnh thuật để cập đến "gỗ" theo nghĩa tích cực được coi như những lời tiên báo về thập giá về sau đă ứng nghiệm: Gỗ đă được dung để làm tàu cứu thoát nhân loại trong Đại Hồng Thủy; Moisen đă dùng cây gậy gỗ để phân rẽ nước Biển Đỏ (Xh 14:16); đă ném một miếng gỗ xuống ḍng suối đắng ở Marah để hóa ra nước ngọt (Xh 15:23 tt).
 

Và trong cuộc đời Chúa Giêsu, cây gỗ thập giá là một thực tại trong không gian và thời gian, là h́nh cụ xử tử Chúa Kitô, hành hạ Người đến mức tột cùng xét như một con người, triệt hạ đến độ hoàn toàn hủy diệt Người. "Cây" (xulon), danh từ thường được dung để chỉ thập giá, là án tử nhục nhă nhất, chỉ dành cho hạng nô lệ nào phạm những tội ác kinh tởm nhất. Mọi chi tiết của h́nh phạt này cũng được sắp xếp để càng làm cho nó trở nên một điều ô nhục. Trước tiên, phạm nhân bị đánh đ̣n, rồi phải vác thập giá (ít là thanh ngang) đến pháp trường. Tại đó, phạm nhân bị trói trần trụi, bị đóng đinh vào thập giá, và sẽ tắt thở trong đau đớn, sau khi trải qua những hồi co giật và những cơn đau khủng khiếp v́ sức nặng cơ thể kéo tŕ xuống, xé toạc các vết thương.
 

Vào thời các tông đồ, không ai nghe tới mấy chữ "bị đóng đinh vào thập giá" mà không sởn gai gốc khắp ḿnh. Riêng người Do Thái lại c̣n chịu them một án nguyền của Thiên Chúa: "Phàm kẻ nào bị treo trên cây là đồ bị chúc dữ" (Gl 3:13).
 

Và đến thời kỳ của Giáo Hội, dưới ánh sang biến cố Phục Sinh và theo mạc khải Chúa Thánh Thần, thập giá là nơi "mầu nhiệm đạo thánh chúng ta" (1Tim 3:16) được toàn thành, là nơi Adam Mới nhân danh mọi người và mọi thời thưa lời "xin vâng" với Thiên Chúa, là nơi Moisen Mới đă dùng cây gỗ để phân rẽ Biển Đỏ đích thực, và dùng đức vâng phục để biến ḍng nước đắng đót thành nguồn nước ánh sáng và thanh tẩy ngọt ngào. Đó là nơi "Đức Kitô đă cứu ta khỏi án chúc dữ" (Gk 3:13). Thập giá là sức mạnh và khôn ngoan của Thiên Chúa (1 Cr 1:24), là cây sự sống mới được trồng giữa quảng trường thành phố (Kh 22:2).
 

Vậy đâu là yếu tố quyết định để minh chưng những lời xác quyết đó? Điều xảy ra là cuối cùng Thiên Chúa đă hủy diệt tội lỗi, nhưng không hủy diệt tự do đă đưa đến tội lỗi. Thiên Chúa chiến thắng tội lỗi, không phải bằng quyền toàn năng để hủy diệt nó, nhưng - trong Chúa Kitô - gánh chịu nó và cam nhận những hậu quả của nó. Thiên Chúa đă lấy sự lành để chiến thắng sự dữ, t́nh yêu để chiến thắng hận thù, vâng phục để chiến thắng phản nghịch, hiền từ để chiến thắng bạo lực, chân lư để chiến thắng giả dối, "Trên thập giá, Người đă mang lấy tội lỗi của ta vào ḿnh Người" (1Pr 2:24). Thiên Chúa đă giải thoát chúng ta muôn đời.
 

Đó là mạc khải về mầu nhiệm thập giá theo tŕnh bày của các tông đồ. Tuy nhiên, trong Giáo Hội, mạc khải ấy vẫn tiếp diễn dưới một h́nh thức khác (Thánh Kinh kết thúc, nhưng Thánh Truyền vẫn tiếp diễn). Theo cái nh́n của Giáo Hội, thập giá có những chiều kích rất bao quát. Nó không chỉ là một biến cố lịch sử, mà c̣n là một thực tại đă làm thay đổi cục diện thế giới.
 

Ngày nay quyền uy tiềm tàng của thập giá vẫn sáng ngời cho thế hệ chúng ta. Nghi thức "tháo khăn" trong phụng vụ phải đi liền với việc mầu nhiệm thập giá được mở ra trong đời sống và tâm hồn mỗi người. Mầu nhiệm thập giá phải hiểu như thế nào trong một xă hội như xă hội của chúng ta đây đang khi người ta vẫn chống đối thập giá một cách điên cuồng trên mọi b́nh diện? Nhiều vấn đề không sao hiểu nổi vẫn đang tồn tại giữa Giáo Hội và nền văn hóa tục hóa ngày nay. Nhưng điểm chung của chúng ta là sự ư thức rằng, lạc thú và đau khổ ở đời này gắn liền với nhau đều đặn như một khúc trũng rồi một khúc trồi của con sông, quăng giật nạn nhân ngược ra khơi mặc dù họ cố sức bơi vào bờ. Lạc thú và đau khổ gắn kết mật thiết với nhau. Như men hóa thành chất độc khi tiếp xúc với không khí. Đó chính là đau khổ phát sinh từ lạc thú, và lạc thú vô độ biến thái thành đau khổ. Điều này có thể xảy ra bất ngờ và thê thảm, hoặc từ từ, bởi lẽ lạc thú không thể nào bền vững được và c̣n có cái chết. Giáo Hội có câu trả lời cho thực trạng này:
 

Rốt cuộc thập giá Chúa Kitô đă bẽ găy sợi xích ấy. "Đức Kitô đă khước từ niềm vui dành cho ḿnh, mà cam chịu khổ h́nh thập giá" (Dt 12:2). Chúa Kitô đă làm ngược lại với những ǵ Adam và toàn thể nhân loại đă làm, và mang một h́nh thức đau khổ mới mẻ vào thế giới; đau khổ này không phải từ lạc thú và tội lỗi mà ra (tức là đau khổ thụ động), nhưng là thứ đau khổ trong trắng và tự nguyện. Nhưng vẫn chưa hết, Chúa Kitô đă sống lại. Thập giá ch́m ngập trong vinh quang. Chúa Kitô đă mang đến một niềm vui mới, một phẩm tính lạ lung của hoan lạc - hoan lạc này không đi trước đau khổ, như là nguyên nhân, nhưng đi sau đau khổ, như là kết quả. Hoan lạc này có nguồn gốc nơi thập giá và t́m được ở đó niềm hy vọng mà ngay cả cái chết cũng không thể kết liễu được v́ nó vững bền măi măi. Điều này không chỉ đúng với hoan lạc tinh thần thuần túy, mà mọi thứ hoan lạc chân thực, kể cả thứ hoan lạc nam nữ thụ hưởng khi hiến thân cho nhau, truyền sinh và nh́n thấy con cái lớn lên; những hoan lạc về nghệ thuật, sáng tạo, nét đẹp, t́nh thân và những công việc hoàn tất mỹ măn - tóm lại là hoan lạc dưới mọi h́nh thức.
 

Duy ḿnh Chúa Kitô có thể thực sự cứu gỡ hoan lạc và niềm vui của nhân loại khỏi bản án mà họ đă và đang gánh chịu. Bản án ấy không những dành cho tội lỗi, mà c̣n cho bản tính của con người, một bản tính đă suy đồi và phải chết: "Luật Thần Khí ban sự sống trong Đức Kitô Giêsu đă cho ngươi được tự do thoát luật của sự tội và sự chết" (Rm 8:2).
 

Thập giá không buộc chúng ta phải từ bỏ, nhưng hiến dâng hoan lạc theo thánh ư Thiên Chúa, t́m kiếm và sống hoan lạc trong sự vâng phục Lời Chúa và lề luật mà Người đă đặt ra. Thiên Chúa làm như vậy không phải để phá hỏng, nhưng để ǵn giữ hoan lạc của chúng ta khỏi thất bại và sự chết, để qua những niềm vui nhỏ bé trên đường, chúng ta biết khát khao niềm vui bất tận.
 

Thánh ư Thiên Chúa là "thập giá" của hoan lạc. Nhưng nếu như anh chị em lại sa ngă, nếu như anh chị em chưa một lần sẵn sàng đón nhận toàn bộ thánh ư của Người, th́ hăy nhớ rằng thập giá c̣n là lời hứa ban ơn tha thứ và ḷng thương xót dành cho những ai sa ngă. Thiên Chúa không mong chờ anh chị em tự hủy diệt bằng tội lỗi của anh chị em đâu.
 

Mới đây, một giáo hội quốc gia tại Âu Châu có hỏi một công ty quảng cáo phải làm cách nào để tŕnh bày thông điệp của Kitô Giáo trong dịp Phục Sinh. Câu trả lời mà Giáo Hội ấy nhận được như thề này: Trước tiên, hăy loại bỏ biểu tượng thập giá v́ nó đă quá lâu đời và buồn bă! Đó thật là một sai lầm hết sức khủng khiếp!
Điều cần thiết là phải "tháo khăn" thập giá nơi tâm hồn các Kitô hữu, tương tự như trong lịch sử và trong phụng vụ. Ước ǵ chúng ta "vượt qua" từ chỗ nh́n thập giá như một biểu hiện bị kết án và lăng nhục, đến chỗ nh́n thập giá như ơn cứu độ, tha thứ, "hy vọng độc nhất" và tự hào của chúng ta, cho đến khi chúng ta có thể vui mừng reo lên:
 

"Ước chi tôi chẳng hănh diện về điều ǵ, ngoài thập giá Đức Giêsu Kitô, Chúa chúng ta!" (Gl 6:14)
 

Linh Mục Bartôlomêô Huỳnh San