PHÚC ÂM HÓA MÔI TRƯỜNG
MỘT THÁCH ĐỐ CỦA PHONG TRÀO CURSILLO

Nguyễn Đức Tuyên

The commitment to promote peace is part of the Church's evangelizing mission, and consists of proclaiming that "God is love," says Benedict XVI. (02. 06. 2006)
"Anh em hăy đi và làm cho muôn dân trở nên môn đệ, làm phép rửa cho họ nhân danh Chúa Cha, Chúa Con và Chúa Thánh Thần, dạy cho họ tuân giữ những điều Thầy truyền cho anh em" (Mt 28,19-20). Đó là một lệnh truyền cho tất cả những ai theo Chúa. V́ thế, việc Phúc Âm hóa môi trường là bổn phận của mọi người Kitô hữu. Chúng ta sẽ cùng nhau t́m hiểu đôi điều về nguồn gốc, ư nghĩa, những khó khăn cùng việc nghiên cứu và Phúc Âm hóa môi trường.

 

Học thuyết xă hội công giáo

Trong khi thực hiện công tác Phúc Âm hóa môi trường, ngoài những điều chỉ dậy nêu trên, ta c̣n phải lưu tâm đến học thuyết xă hội công giáo nữa v́ đó là những nguyên tắc thực hành trong đời sống. Tông huấn Thượng Hội Đồng Giám Mục Á châu, số 32, ghi như sau: "Học thuyết xă hội của Giáo hội, đề nghị một tổng thể những nguyên lư để suy tư, những tiêu chuẩn để phán đoán và những chỉ thị để hành động, trước tiên nhắm tới những thành viên của Giáo hội. Điều thiết yếu là người tín hữu dấn thân trong việc thăng tiến nhân loại, phải có một sự hiểu biết vững chắc toàn bộ quí báu này của huấn giáo và coi nó như là một phần nguyên vẹn của sứ mạng rao giảng Tin Mừng của ḿnh … Những Kitô hữu có trách nhiệm trong Giáo hội và trong xă hội, đặc biệt những giáo dân nam nữ đang nắm trách nhiệm trong đời sống công cộng, cần được huấn luyện vững chắc về huấn giáo này, để họ có thể tác động và đem lại sức sống cho xă hội dân sự và các cơ cấu của nó bằng chất men Tin Mừng."
Mấy điểm hướng dẫn trong Thông Điệp Thiên Chúa Là T́nh Yêu của Đức Bênêdictô XVI
 

Ngày 25 tháng 12 năm 2005, Đức Giáo Hoàng Bênêdictô XVI đă ban hành bức Thông Điệp đầu tiên có tên là “Deus Caritas Est” – God Is Love - Thiên Chúa là T́nh Yêu - đựơc dịch từ nguyên bản Đức ngữ ra tiếng La-tinh, Anh, Pháp v.v.. và chính thức công bố ngày 25 tháng Giêng năm 2006. Thông thường thông điệp đầu tiên của một vị giáo chủ Công Giáo được coi như là những nét phác họa về giáo huấn của ngài trong suốt triều đại. Ở đây chúng ta không bàn tới toàn bộ thông điệp liên quan tới ba trách vụ: rao giảng Lời Chúa (kêrygma-martyria), cử hành các bí tích (leiturgia) và phục vụ bác ái (diakônia), tính cách đa dạng về t́nh yêu “eros”, “philia”, phong phú về t́nh yêu “agapé”, thực thi qua t́nh yêu “caritas”, cùng những vấn đề liên quan tới công b́nh và bác ái, tới lư trí và đức tin, tới Giáo Hội và Quốc Gia, ...cùng rất nhiều điều mới lạ được đề cập đến trong bức thông điệp.
 

Chúng tôi chỉ muốn đề cập đến việc thực thi t́nh yêu của Thiên Chúa nói trong thông điệp như là một soi dẫn của việc Phúc Âm hóa môi trường, được ghi trong phần cuối đoạn 27 như sau:
 

“Đối diện với những hoàn cảnh và những vấn đề mới, giáo huấn xă hội của Công giáo đă phát triển dần dần, và giờ đây đă có một tŕnh bày dễ hiểu trong Cuốn Tóm lược giáo huấn xă hội của Giáo hội do Hội đồng Giáo hoàng Công lư và Ḥa b́nh xuất bản năm 2004. Thuyết Mácxít đă xem cách mạng thế giới và các biện pháp sơ bộ như là thuốc chữa kỳ diệu cho vấn đề xă hội: cách mạng và tập thể hóa các phương tiện sản xuất đến theo sau, như đă được khẳng định, sẽ lập tức biến đổi sự việc cho tốt hơn. Ảo tưởng này đă tan biến. Trong hoàn cảnh phức tạp của ngày hôm nay, cũng v́ sự tăng trưởng của việc toàn cầu hoá kinh tế, giáo huấn xă hội của Giáo hội đă trở nên một hướng dẫn căn bản, khi đề nghị những định hướng có giá trị vượt quá giới hạn của Giáo hội: đối diện với sự phát triển liên tục, những nguyên tắc chỉ đạo này cần được đề cập đến trong bối cảnh đối thoại với tất cả những ai thật sự quan tâm đến nhân loại và thế giới chúng ta đang sống”.
Vài nét về môi trường
 

Bên cạnh những sa đọa luân lư trên nhiều khía cạnh và thuộc nhiều tầng lớp xă hội, trong cộng đồng người Việt, xin đan cử môi trường truyền thông, trong đó có báo chí, truyền thanh, truyền h́nh, sách vở, quảng cáo. Rơ ràng người ta đang lạm dụng tự do ngôn luận để xuyên tạc, thóa mạ, hạ nhục bất cứ ai, bất cứ tổ chức nào, kể cả tôn giáo. Từ năm 1988 đến nay đă có khoảng 40 tác phẩm đánh phá đạo Công giáo và một số trí thức công giáo có tiếng tăm như Pétrus Kư, Nguyễn Trường Tộ, Trần Lục. Trên các trang báo và radio, trong đó có người công giáo chủ trương, đôi khi ta thấy những quảng cáo cổ vơ phá thai, quảng cáo dùng thuốc "bách bệnh". Nạn băng đảng gây nên tội ác giết người vẫn c̣n thấy trong cộng đồng.
Nghiên cứu và Phúc Âm hóa môi trường
 

Tài liệu đề nghị 4 bước nghiên cứu môi trường: (1) Nghiên cứu môi trường để quyết định một sách lược cải đổi, (2) Nghiên cứu tinh thần môi trường, (3) Nghiên cứu nhân sự và vai tṛ của họ trong môi trường, và (4) Nghiên cứu hoàn cảnh.
 

Tiếp theo là Phúc Âm hóa môi trường. Để biến đổi môi trường, chúng ta cần tiến hành 4 bước là: (1) Thay đổi chính ḿnh rồi thay đổi người ḿnh chinh phục, (2) Quan sát, kết hợp và tạo âm hưởng mới trong môi trường (3) Làm trong tinh thần muối, men và ánh sáng, (4) Cầu nguyện.
Phương pháp Cursillo gồm ba giai đoạn: Chọn lựa và nghiên cứu các môi trường cần Phúc Âm hóa. Sau đó, t́m ṭi và chọn lựa các cá nhân nồng cốt trong các môi trường đó và mời họ tham dự vào các khóa Cursillo. Trong Khóa Cursillo, ba điểm căn bản cần được nhấn mạnh trong ba ngày tĩnh huấn như một tiến tŕnh cải đổi: gặp gỡ chính ḿnh, gặp gỡ Thiên Chúa và gặp gỡ tha nhân để trở thành một Kitô hữu đích thực. Sau đó, Phong trào phải đem họ trở lại môi trường của họ, đồng thời giúp họ t́m người cùng chí hướng qua các buổi hội nhóm và Ultreya để thực hiện công tác Phúc Âm hóa môi trường.
 

Người cursillista cần ư thức vai tṛ Phúc Âm hóa môi trường của ḿnh. Họ có thể t́m thêm các người đồng chí hướng đề tạo thành một cộng đồng Kitô, qua sự cầu nguyện chung, qua tinh thần sinh hoạt tập thể, t́m ra những phương cách hữu hiệu cho công cuộc Phúc Âm hóa của ḿnh. Ngoài ra, đối với các môi trường đông đảo, rộng lớn, một nhóm nhỏ không thể hoàn thành công tác, nên họ có thể cộng tác, mời gọi nhiều cá nhân, tập thể khác cùng chung lư tưởng tham dự vào công tác Phúc Âm hóa này. Khi đă mở rộng như vậy, người cursillista có thể liên kết với những người công giáo khác, kể cả những người không cùng tôn giáo, miễn là họ có cùng một lập trường hướng đến việc thay đổi môi trường theo chiều hướng mà nhóm môi trường của người cursillista mong muốn.
 

Cursillista Việt nam rải rác ở hải ngoại hiện nay, thường chỉ rất giới hạn công tác tông đồ của ḿnh vào các sinh hoạt giáo xứ, như: đọc sách thánh, thừa tác viên Thánh Thể, giúp các việc trong nhà thờ. Có người tham gia một số công tác bác ái, từ thiện, như: đi thăm người bệnh trong các nhà thương, thăm tù nhân trong các trại cải huấn, giúp đỡ những người nghèo, hoặc những người mới tới định cư. Có những người lại tham gia vào các đoàn thể Công Giáo Tiến Hành khác. Những hoạt động này tuy rất cần thiết và tốt lành nhưng thực ra chưa phải là công tác tông đồ đích thực của người cursillista. Nếu chúng ta chỉ làm như vậy th́ ai cũng làm được và công tác Phúc Âm hóa kể như chưa thành công về mặt trần thế.
 

Trong tài liệu Hội thảo về Tiền Cursillo của Văn pḥng Quốc gia Hoa kỳ, khi đề cập tới Khóa Cursillo, có ghi:"Nếu những người đến tham dự khóa cuối tuần mà quá miệt mài trong những vấn đề riêng tư và gia đ́nh, nhưng lơ là đối với những vấn đề thuộc môi trường xă hội chung quanh họ th́ có thể khi ra khỏi khóa học họ rất măn nguyện và hài ḷng với phương cách giải quyết vấn đề riêng tư của ḿnh, nhưng có lẽ cũng ít quan tâm đến những vấn đề của chính cộng đồng họ hay bất cứ cộng đồng nào khác."
 

Xét trên một phương diện khác, nếu người cursillista đă cải đổi cá nhân, đă cố gắng Phúc Âm hóa gia đ́nh, và Phúc Âm hóa sở làm và lối xóm ít nhiều, th́ đa số cursillista đă không lưu tâm hay không thành công trong việc Phúc Âm hóa môi trường xă hội trên b́nh diện rộng lớn hơn, như chính trị, luật pháp, truyền thông, quảng cáo, giáo dục, y tế là những lănh vực gây sức ép, đánh giá mức thang giá trị và tạo ảnh hưởng sâu rộng tới đời sống con người trong xă hội. Trên thực tế, công tác này rất khó khăn, nếu những người dấn thân thiếu khôn ngoan, và nếu Phong Trào không phối hợp và hỗ trợ những nhóm môi trường, để cho các cursillista tự làm lấy, sẽ tạo nên những va chạm ngay trong những cursillista với nhau. Mặt khác, Phúc Âm hóa những mội trường khó khăn mà thiếu cầu nguyện và thiếu thận trọng, sẽ tạo nên cảnh "âm binh vật ngược".
 

Toàn cầu hóa là một khuynh hướng mới của thế kỷ XXI với những ưu và khuyết điểm của nó, từ đó đang gây tác động mạnh trong xă hội. Nhiều người không ưa thích việc toàn cầu hóa nhưng việc toàn cầu hóa phong tục, tập quán kể cả một loại ngôn ngữ, trước hết là ngôn ngữ kỹ thuật, cũng có vẻ đang hướng về t́nh trạng đồng nhất hóa. Chúng ta biết rằng việc toàn cầu hóa sẽ bóp nghẹt cuộc sống đặc thù của các dân tộc, nhưng một khi nó sẩy đến th́ ta cũng phải dùng nó như một phương tiện Phúc Âm hóa, trước hết là để ngăn ngừa những khuynh hướng xấu xa của việc toàn cầu hóa. Nước Mỹ ngày nay được coi như là tiêu biểu cho nếp sống toàn cầu hóa. Từ kỹ thuật cao đáng noi theo, nhưng nếp sống xă hội, qua phim ảnh chẳng hạn, thể hiện một lối sống duy vật thực tiễn đang tác hại không những xă hội Mỹ mà toàn cầu. Nhiều người nghĩ rằng, nếu Phúc Âm hóa được nước Mỹ th́ ảnh hưởng sẽ rất rộng lớn trên thế giới bởi tấm gương tốt ấy phản chiếu trên toàn cầu, đặc biệt là thế hệ trẻ.
 

*

*     *
 

Phúc Âm hóa môi trường được coi như là hoạt động ṇng cốt của Phong Trào Cursillo. Kiểm điểm lại những sinh hoạt của các Phong trào Giáo phận, ta thấy những nơi có khả năng mở khóa, đă thực hiện công tác này khá ngoạn mục. Nhưng sinh hoạt ngày Thứ Tư nói chung và Phúc Âm hóa môi trường nói riêng, hầu như c̣n thiếu sót. Qua các buổi chia sẻ Liên nhóm và đại Ultreya, người ta chỉ thấy tăng tiến về mặt Sùng Đạo, c̣n mặt Học Đạo và Phúc Âm hóa, hầu như ít được lưu tâm.
 

Một lư do khác là các Phong trào Giáo phận ít quan tâm tới Kế Hoạch Mục Vu. Không có Kế Hoạch Mục Vụ hàng năm th́ làm sao có chương tŕnh Phúc Âm hóa môi trường, để hướng dẫn và hỗ trợ những nhóm môi trường. Một điểm then chốt cần lưu tâm là làm sao tạo được không khí dấn thân và hào hứng nơi những người trẻ trong sinh hoạt Cursillo, đăc biệt là công tác Phúc Âm hóa môi trường.
 

Xin hăy suy nghĩ về con số trên 10,000 cursillistas Việt nam trên thế giới... C̣n bao nhiêu phần trăm gắn bó với Phong Trào?
Lư do cuối cùng là người cursillista h́nh như không nhận chân được sứ mạng của ḿnh sau khi dự khóa, không chuyên tâm thi hành sứ mạng Phúc Âm hóa môi trường, mà lại thích tham gia vào nhiều đoàn thể. Nếu chúng ta có thể tham gia nhiều đoàn thể và cam kết chu toàn nhiệm vụ đối với mỗi đoàn thể th́ nên tham gia, bằng không, xin xét lại. Một điểm khác không kém phần quan trọng, đó là nếu chúng ta có th́ giờ tham gia các buổi hội họp với từng đoàn thể th́ chúng ta c̣n th́ giờ đâu làm công tác tông đồ ngoài xă hội. Đây mới là điểm then chốt. Có nhiều cursillista có khuynh hướng sống đời chiêm niệm. Đó là một việc tốt. Nhưng dường như Chúa lại muốn chúng ta chu toàn bổn phận một người tín hữu, đem Tin Mừng đến với mọi người. Nói như vậy chúng tôi không hề phủ nhận sự cần thiết của việc cầu nguyện và hy sinh là những đ̣n bẩy trọng yếu cho công tác Phúc Âm hóa môi trường.
 

Tóm lại, thách đố của Phong Trào Cursillo trong thế kỷ XXI, đ̣i hỏi các Phong trào Giáo phận và mỗi người cursillista phải tự xét ḿnh để canh tân, thay đổi tư duy và hành động.